Skrining i dijagnostika
Skrining nije traženje problema, već način da se on spreči ili otkrije na vreme. Kada je reč o HPV-u, tačne informacije i testiranje u pravom trenutku mogu imati veliki značaj za vaše zdravlje.
Zašto je skrining važan?
Skrining ima ključnu ulogu u ranom otkrivanju promena izazvanih HPV infekcijom, pre nego što one napreduju u ozbiljne lezije ili oblike karcinoma. U mnogim slučajevima, HPV infekcija ne izaziva očigledne simptome, pa osoba može biti zaražena a da toga nije ni svesna. Upravo zato su redovni pregledi i testovi koje preporuči lekar od velikog značaja.
U genitalnoj regiji, skrining se već pokazao kao jedna od najefikasnijih metoda prevencije, jer omogućava rano otkrivanje promena na ćelijama, kako bi se one mogle pratiti ili lečiti pre nego što postanu opasne. Svetska zdravstvena organizacija naglašava da se mnogi karcinomi povezani sa HPV-om mogu sprečiti vakcinacijom i redovnim skriningom, uz rano otkrivanje i blagovremeno reagovanje.
Dijagnostičke metode
Usna duplja (ORL)
U usnoj duplji dijagnostika se ne zasniva na standardnom, univerzalnom programu skrininga, kao što je to slučaj kod raka grlića materice. Trenutno ne postoji odobren rutinski test za otkrivanje HPV-a u usnoj duplji ili grlu, a medicinske organizacije ne preporučuju univerzalni oralni skrining na HPV.
Međutim, to ne znači da procena nije važna. U praksi, dijagnostika u usnoj duplji najčešće počinje kliničkim ORL ili stomatološkim pregledom, koji podrazumeva pažljiv pregled usne duplje, grla i svih promena, upala ili trajnih lezija. Ako lekar primeti sumnjive znake, mogu se preporučiti dodatne analize, kao što su uzimanje uzoraka sa zahvaćenih područja ili biopsija promene.
U ovoj regiji poseban naglasak stavlja se na praćenje simptoma i obraćanje specijalisti kada se pojave znaci kao što su uporna nelagodnost u grlu, dugotrajna promuklost, otežano gutanje, promene u usnoj duplji koje ne zarastaju ili druge neuobičajene promene.
Genitalna regija (Papa test, HPV DNK)
PAPA TEST
Papa test je skrining metoda koja se koristi za otkrivanje promena na ćelijama grlića materice. Ovaj test ne traži direktno prisustvo virusa, već proverava da li postoje abnormalne ćelije koje bi vremenom mogle da se razviju u ozbiljniji problem. Uzorak se uzima u ordinaciji, tako što lekar uzme bris ćelija sa grlića materice, a zatim se uzorak analizira u laboratoriji.
U većini slučajeva, procedura je brza i traje svega nekoliko minuta. Za mnoge pacijentkinje može biti blago neprijatna. Ovaj test je od velikog značaja jer može otkriti promene pre nego što postanu ozbiljan problem. Ako je rezultat nejasan ili abnormalan, lekar može preporučiti dodatne pretrage, kao što su kolposkopija ili biopsija.
HPV DNK TESTIRANJE
HPV DNK test otkriva prisustvo visokorizičnih tipova HPV-a koji su povezani sa rakom grlića materice. Za razliku od Papa testa, koji analizira promene na ćelijama, ovaj test direktno traži tragove virusa u ćelijama uzetim sa grlića materice.
HPV testiranje se često koristi u skriningu grlića materice, u skladu sa medicinskim preporukama, naročito za određene starosne grupe i u zavisnosti od istorije bolesti pacijentkinje. Pozitivan rezultat ne znači automatski rak, već ukazuje na prisustvo tipa HPV-a koji zahteva praćenje, povezivanje sa drugim nalazima i, ponekad, dodatne pretrage.
U mnogim slučajevima, lekar može preporučiti ko-testiranje - odnosno kombinovanje Papa testa i HPV testa - radi sveobuhvatnije procene. Izbor odgovarajuće metode zavisi od vaših godina, medicinske istorije i preporuke lekara.
Analna regija (Kako se obavlja testiranje?)
U analnoj regiji, skrining i dijagnostika prvenstveno su namenjeni osobama koje pripadaju rizičnim grupama ili imaju simptome i promene koje zahtevaju dodatnu procenu. Trenutne strategije procene mogu uključivati klinički pregled, analni Papa test (analnu citologiju), analno HPV testiranje, digitorektalni pregled, a po potrebi i anoskopiju visoke rezolucije i biopsiju.
KAKO SE OBAVLJA TESTIRANJE?
Testiranje najčešće počinje kliničkom procenom, a u nekim slučajevima i uzimanjem uzorka ćelija iz analne regije pomoću posebnog brisa. Procedura je po principu slična citološkom uzorkovanju iz drugih regija: uzorak se šalje u laboratoriju kako bi se proverilo da li postoje abnormalne ćelije ili znaci infekcije visokorizičnim tipovima HPV-a.
Ako rezultati izazovu sumnju, lekar može preporučiti dodatne pretrage. Jedna od njih je anoskopija, pregled koji omogućava detaljniji uvid u analni kanal. Ako se uoče sumnjive promene, može se uzeti biopsija kako bi se dijagnoza potvrdila.
Važno je da pacijenti znaju da tačan tok testiranja može varirati od slučaja do slučaja. Nisu svima potrebni svi testovi, a odluka se donosi na osnovu simptoma, medicinske istorije, faktora rizika i preporuke specijaliste.
Ko treba da se testira?
Odgovor zavisi od regije koja se ispituje, uzrasta, simptoma i preporuke lekara. Kada je reč o skriningu grlića materice, smernice CDC-a navode da žene uzrasta od 21 do 29 godina uglavnom rade Papa test u preporučenim intervalima, dok kod žena od 30 do 65 godina skrining može uključivati Papa test, HPV test ili oba testa, u zavisnosti od medicinske preporuke.
Pored rutinskog skrininga, sa lekarom o testiranju i proceni treba da razgovaraju i:
- seksualno aktivne osobe, naročito ako nisu išle na redovne preglede
- žene koje nisu radile skrining grlića materice prema preporukama
- osobe koje su ranije imale abnormalne nalaze
- osobe koje imaju uporne simptome u usnoj, genitalnoj ili analnoj regiji
- osobe sa oslabljenim imunitetom ili dodatnim faktorima rizika, uključujući neke osobe koje žive sa HIV-om, jer mogu imati veći rizik od komplikacija povezanih sa HPV-om
Kada je reč o usnoj i analnoj regiji, procena se ne sprovodi nužno kroz univerzalni skrining, već češće kroz ciljanu procenu, u zavisnosti od kliničkog konteksta. Drugim rečima, nisu svima potrebni isti testovi, ali svako ko ima simptome, nedoumice ili faktore rizika treba da potraži savet specijaliste.
